Sözcükte Anlam Ders Notu

Sözcükte Anlam Ders Notu

TYT Türkçe Sözcükte Anlam yksnin olmazsa olmaz konularından biridir.

Sözcük, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan dilin, anlamlı en küçük parçasıdır. Sözcükler, temelde bir varlık, kavram ya da eylemi karşılayarak ortaya çık­mıştır. Zamanla, anlam genişlemesi yoluyla bazı söz­cükler değişik anlamlar kazanmıştır. Sözcükler bulun­dukları cümleye göre değişik anlam ve görevler kaza­nır. Şimdi sözcükleri anlam bakımından inceleyelim.

Sözcüklerde Çok Anlamlılık

Sözcükler toplumsal yaşamdaki gelişmeler sonucu zamanla anlam genişlemesine uğrar ve değişik an­lamlar kazanır. Örneğin, aşağıdaki cümlelerde geçen kanat ve yanmak sözcüklerinin, değişik cümlelerde değişik anlamları nasıl kazandığını görelim:

  • Kuş, kanatlarını kısıp yere doğru süzüldü.
  • Uçağın kanatlarından birisinde arıza varmış.
  • O, hep dedesinin kanatları altında yaşadı.

“Kanat” sözcüğü 1. cümlede, kuşlarda ve böceklerde uçmayı sağlayan organ; 2. cümlede, bir uçağın havada durmasını sağlayan taşıyıcı yüzey; 3. cümlede, bir kişinin, bir başkasının koruması altında yaşamını sür­dürmesi anlamlarında kullanılmıştır.

  • Trene yetişemezsek yandık!
  • Bütün gün güneşte beklemekten kolları yanmış.
  • Otobüse yetişemezsek biletlerimiz yanar.
  • Dünkü yangında binanın büyük bir kısmı yanmış.
  • Bu yıl sıcaklar erken bastırdı, ürünlerin hepsi yandı.

“Yanmak” sözcüğü 1. cümlede, mahvolmak; 2. cüm­lede, ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olmak, kızar­mak; 3. cümlede, geçersiz olmak; 4. cümlede, ısı ve ışık yayarak kül durumuna geçip yok olmak; 5. cüm­lede, birtakım etkenlerden dolayı işe yaramaz duru­ma gelmek anlamlarında kullanılmıştır.

Bu örneklerde görüldüğü gibi, bir sözcük, farklı cüm­lelerde farklı anlamlar kazanabilir. Sözcüklerin bu farklı anlamları; gerçek, mecaz, yan, terim, somut ve soyut anlam diye adlandırılır.

Gerçek Anlam

Bir sözcüğün, söylendiğinde akla gelen ilk anlamıdır. Buna temel anlam ve sözlük anlamı da denir.

  • Sabahtan beri dişi ağrıyordu.
  • Arabamız yolda arızalanmıştı, yardım beklemiştik. İhtiyarın elinde ağır bir çanta vardı.
  • Çocuklar top oynarken camı kırmışlar.

Yukarıdaki cümlelerde diş sözcüğü, çene kemiklerin­de bulunan çiğnemeye yarayan organlardan her biri; yol sözcüğü, karada insan ve hayvanların geçmesi için açılan veya kendi kendine oluşmuş yürümeye uy­gun yer; ağır sözcüğü, tartıda çok çeken, hafif karşı­tı; kırmak sözcüğü sert bir şeyi vurarak parçalara ayırmak anlamlarında kullanılmıştır. Bu sözcükler, te­mel anlamlarıyla kullanıldığından hepsi gerçek an­lamlıdır.

Mecaz Anlam

Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır.

  • Bu işin daha kolay bir yolu mutlaka vardır.
  • Babası çok ağır bir işte çalışıyormuş.
  • Yaşadığı son olaylar cesaretini kırmıştı.

Yukarıdaki cümlelerde yol sözcüğü, yöntem; ağır sözcüğü, zor; kırmak sözcüğü azaltmak, yok etmek anlamında kullanılmıştır. Bu sözcükler gerçek anlam­larından uzaklaşarak mecaz anlam kazanmıştır.

Yan Anlam

Şekil ve işlev benzerliğinden dolayı, bir sözcüğün başka bir varlığa ad olarak verilmesidir. Yakıştırma yo­luyla yapılır.

  • masanın gözü
  • uçağın kanadı
  • dağın eteği
  • mağaranın ağzı
  • çarkın dişleri
  • defterin yaprağı

Yukarıdaki örneklerde koyu renkli sözcükler yan anlamıyla kullanılmıştır.

Terim Anlam

Bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözlerdir.

sözcükte anlam konu anlatımı  tyt türkçe
terim anlam

Somut Anlam

Duyularımızdan herhangi biriyle algılayabildiğimiz
kavram ve varlıkları karşılayan anlamdır.

ağaç, deniz, kum, rüzgar, ışık, soğuk, elektrik,
yağmur, bulut …

Soyut Anlam

Beş duyumuzdan herhangi biriyle algılayamadığımız; ancak var olduklarını akıl, inanç ve sezgilerimizle ka- bul ettiğimiz kavram ve varlıkları karşılayan anlamdır.

sevgi, aşk, güzellik, ruh, melek, şeytan, rüya, hayal , cesaret , dostluk

Somutlaştırma


Soyut bir sözcüğün anlam genişlemesi yoluyla so­mut anlam kazanmasıdır.

  • İstanbul güzel bir şehir.
  • Seher vakti bir güzele vuruldum.

Birinci cümlede soyut olarak kullanılan “güzel” söz­cüğü, ikinci cümlede bir varlığı karşılayarak somut anlamıyla kullanılmıştır.

Soyutlaştırma

Somut bir sözcüğün anlam genişlemesi yoluyla so­yut anlam kazanmasıdır.

  • Çocuğun parmağı incinmiş.
  • Bu işte kesinlikle onun parmağı var.

Birinci cümlede somut olarak kullanılan “parmak” sözcüğü, ikinci cümlede “etki, rol” anlamına gelerek, soyut anlamda kullanılmıştır.

Eş Anlam

Aynı kavramı karşılayan farklı sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.

  • Ayakkabı – kundura
  • Siyah – kara
  • Rehber – kılavuz…

Yukarıdaki sözcükler farklı yazılışlarda olsa da aynı varlık ya da kavramı anlattığından eş anlamlıdır.

Karşıt Anlam

Birbirine karşıt kavramları karşılayan sözcüklere karşıt anlamlı sözcükler denir.
Karşıt anlamlı sözcükler iki zıt noktayı belirtir.

  • Güzel – çirkin
  • Sevmek – nefret etmek
  • Gece – gündüz…

Burada yeri gelmişken, her sözcüğün karşıt anlamlısının olmadığını da belirtelim.
Örneğin “su, aramak, yeşil…” gibi sözcüklerinin karşıt anlamlısı yoktur.

Deyim

Birden fazla sözcükten meydana gelen, sözcüklerden en az birisi mecaz anlamıyla kullanılan söz öbekleridir. Deyimlerin en önemli özelliklerinden biri en az iki sözcükten oluşmalarıdır.
“Dikmek” sözcüğü tek başına deyim olmaz. Deyimi oluşturması için bir başka sözcükle kullanılması gerekir. Örneğin “göz” sözcüğü ile kullanıldığında, “göz dikmek” olur ki, bu sözler deyimdir. Artık “dikmek” sözcüğü gerçek anlamını yitirmiştir.

Deyimlerin önemli özelliklerinden biri de kalıplaşmış sözler olmalarıdır. Deyimi oluşturan sözcüklerden en az biri kendi anlamlarından uzaklaşmıştır.

  • “Dil uzatmak”
  • “Küplere binmek”

Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler

  • Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklere sesteş sözcükler denir.
  • “Su gelir güldür güldür
  • Gel de yâr beni güldür.”
  • Yukarıdaki dizelerde “güldür” sözcükleri yazım bakımından aynı seslerden oluşmuş; ama farklı anlamlarda sözcüklerdir. Sadece yazım bakımından benzeşmiştir. Birinci dizedeki suyun akarken çıkardığı “yansıma ses”; ikinci dizedeki ise “gülmek” eyleminden türetilen “güldürmek” eylemi.
  • “Bu yüz bana yabancı gelmedi.”
  • “Ben her şeyi bilemem ki.”
  • “Bu çay yazın kurur.”cümlelerindeki altı çizili sözcüklerin sesteşi

Dolaylama

Bir sözcüğü birden fazla sözcükle ifade etmeye dolaylama denir. Dolaylamaların temelinde halkın benimsemesi vardır.Örneğin bizler nasıl oluştuğuna pek bakmadan “aslan” için “ormanların kralı” deriz. Çünkü insanlar arasında bu, öyle benimsenmiş, kabulgörmüştür.

  • Kaleci: File bekçisi
  • Turizm: Bacasız sanayi
  • Kömür: Kara elmas…

Yansıma Sözcükler


Doğada duyulan seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir.

“Suyun şırıltısı insanı dinlendirir.”
“Kedinin acı miyavlaması ile uyandım.”
“Şu cızırtıyı durdurun artık.” cümlelerindeki altı çizil sözcükler birer yansımadır. Çünkü bu sesleri biz doğada duyuyoruz.

İkileme


Sözün anlamını pekiştirmek, onu zenginleştirmek ya da değişik anlam ilgileri oluşturmak için iki sözün bir araya getirilmesiyle oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

İkilemeler aynı sözcüğün tekrarıyla, yakın anlamlı sözcüklerin tekrarıyla, karşıt anlamlı
sözcüklerin tekrarıyla, biri anlamlı biri anlamsız sözcüklerle yapılabilir.


“Adam acı acı güldü.” cümlesinde ikileme aynı sözcüğün tekrarı ile,
“Yalan yanlış sözlerle bizi oyalamışlardı.” cümlesinde yakın anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması ile,
“Gece gündüz çalışıyordu.” cümlesinde karşıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması ile,
“Lütfen saçma sapan konuşma.” cümlesinde ikileme biri anlamlı, biri anlamsız sözcüklerin birlikte kullanılması ile oluşmuştur.

Ad Aktarması

Benzetme ilgisi kurmadan bir sözün, başka bir sözün yerine kullanılmasına ad aktarması
denir.
“Seni şirketten aradılar.” cümlesinde “şirket” sözcüğünde ad aktarması vardır. Burada şirkette görevli birinin, örneğin sekreterin araması söz konusudur. Ama cümlede “şirketten” sözü ile genel söylenip, özel anlam anlatılmak istenmiştir.
“Ben ortaokulda Akif’i çok okudum.” cümlesinde “Akif” sözü ile Mehmet Akif’in
şiirleri kastedilmiştir.
“Öğretmen içeri girince sınıf ayağa kalktı.” cümlesinde “sınıf” sözcüğünde ad aktarması vardır. Bu cümlede “sınıf” ile anlatılmak istenen “öğrenciler”dir. Dış söylenerek iç kastedilmiştir.
“Batı teknolojide bizden ileridir.”
“Türkiye sizinle gurur duyuyor.”
“Soba yanınca oda ısındı.”
cümlelerindeki altı çizili sözcüklerde ad aktarması söz konusudur.

Bir sonraki konu Cümlede Anlam yakın zamanda YKS bölümüne eklenecektir.

Mezuna kalan öğrenciler için 6 adımda evde ders çalışma tavsiyeleri

Öğrenciler Sınavlara Nasıl Hazırlanmalı

ÖGRENCİLER NASIL ÇALIŞMALI?

Öğrenciler için sınav döneminin yaklaştığı bu aylarda bir rahatlama ve gevşeme gelmektedir .Fakat sınavları kazanmak için en önemli döneme girmiş bulunmaktayız. Öyle ki hem KPSS 2021 ‘e hem de üniversitesi sınavına az bir zaman kaldı. Peki bu süreçte nasıl çalışılmalı nasıl kış ayı boyunca çalıştığınız konuları pekiştirilebilir. Hepsinin cevabı bu yazımızda yer almaktadır.

Düzenli Çalışmanın Önemi

Öncelikle kendinize uygun bir program çıkarmalısınız hazır ders çalışma programları çok önerilmiyor çünkü her öğrencinin yaşam tarzı ve saatleri farklıdır. Bu yüzden size en uygun programı hazırlayın. Sınav zamanı yaklaştıkça ders çalışmaya daha çok saat ayırmak gerekir.

  • Programınızda belirleyeceğiniz bir gün tatil olarak nitelendirebilirsiniz böylelikle sizin için bir nefes olur ayrıca tatil gününüzü kitap okuyarakta değerlendirebilirsiniz. Düzenli bir program çıkardıktan sonra o programa uymakta önemlidir. Kendinize bir hedef koyun uyacağınıza dair kendinize söz verin.Herkesin de bildiği gibi sabahın erken saatleri ders çalışmak için çok verimlidir böylece hazırlayacağınız programa göre sabah erkenden başlayabilirsiniz.

 Peki gelelim sınavı nasıl kazanacağınıza dair püf noktalara , aslında iki anahtar kelime var bu konuda;

  • düzenli konu tekrarı
  • bol soru çözümü

Bu iki kurala uyulduğu takdirde her şey kendiliğinden gelişir siz hiç merak etmeyin.

Şöyle bir konu da var ki sonlara doğru her şeyi unuttuğunuzu düşünebilirsiniz ama kesinlikle öyle bir durum yok bu beynimizin bize oynadığı küçük bir oyun sadece aşırı heyecan ve stres yaptığınız için beyin sanki hiçbir şey hatırlayamayacağım, yapamayacağım algısına girer ama sınav anında soruları gördükçe bol tekrarlarınızın ve soru çözümlerinizin faydalarını göreceksiniz.

Güzel bir çalışma ile her şeyin üstesinden gelebilirsiniz yeter ki kendinize güvenin ve stresten uzak durun.

Evde YKS’ye Nasıl Hazırlanılır ?

YKS SINAVI

İyi bir üniversite kazanmak için o üniversitesinin belirlediği alandan( sayısal, sözel, eşit ağırlık) istenilen puanı ve şartları sağlamak gerekiyor, istenilen puanı da etkili bir biçimde ders çalışarak, soru çözerek yani doğru bir şekilde öğrenip, pratik yapılması gerekiyor. Yaşadığımız şu zamanlarda Covid-19( KORONA VİRÜS) yüzünden evlere kapandık, bu zamanlarda evlerde tek başına ders çalışmak zordur, çünkü anlamadığımız bir konuyu öğretmene veya arkadaşlarımıza soramayız( her ne kadar online olarak görüşme yapsak da, yüzyüze eğitimin yerini tutmaz).( Tabiki de koronadan dolayı maske, mesafe ve temizlik kurallarına uygun olarak yaşamalıyız). Bu sebeple eldeki imkanlar dahilinde YKS sınavına en iyi bir şekilde nasıl çalışılması gerektiğini anlatacağım. Öncelikle sınavda iyi bir puan elde etmek için günde 8-9 saat aralıksız ders çalışmak zorunda değilsiniz, kendinize uygun bir biçimde günde 4-5 veya yaşam tarzınıza göre ders çalışarak sınavda iyi bir sonuç elde edebilirsiniz. Bunun için yapılması gerekenler şunlardır;

1) Ders çalışma programı:

Etkili ders çalışma için düzen önemlidir, bunun için de kişiye özel ( yaşam tarzınıza göre) ders çalışma programı hazırlamak gerekiyor. Kimi insan yoğun bir hayatı vardır ancak 4-5 saat ders çalışacak vakti vardır,kimi insan da 8-9 saat ders çalışacak vakti vardır, bu yüzden kişi öncelikle kendinize uygun bir ders çalışma programı hazırlamanız gereklidir. Ders çalışma programında hangi gün hangi derse çalışacağınızı , ne zaman konu çalışıp ne zaman da soru çözeceğinizi belirleyiniz, ayrıca isteğe bağlı olarak 7 ila 10 günde bir deneme çözerek kendinizi sınayın.

2) Not tutun:

Kişi istese de istemese de 1 yıl boyunca zorlu bir şekilde ders çalışırsa bir zaman sonra motivasyonu düşer, bu sebeple ders çalışırken önemli olduğunu düşündüğünüz yerleri not alınız ve molalarda o notları aynı kitap okur gibi okuyun bu sayede daha kolay bir şekilde öğrenirsiniz.

3) Mola zamanlarınızı iyi ayarlayın:

 Uzun süreli ders çalışmak hem yorgunluğa hem de bıkkınlıga neden olabilir, bu yüzden ders çalışma sürenizin çeyreği kadar süreyi mola olarak kullanın( mesela 1 saatlik ders çalışma programında 45 dakika ders çalışın, 15 dakika ise mola yapın). Ancak mola süresini uzatmak için ders çalışma süresini aynı anda arttırmayın çünkü uzun süreli ders çalışma hem etkili olmaz hem de motivasyon kaybına neden olur. Molalarda ise tuttuğunuz notları okuyarak pekiştirebilirsiniz. Molalarda aynı zamanda sudoku , satranç, rahatlatıcı müzik gibi aktiviteler de yapabilirsiniz.

4) Ders çalışma ortamınızı düzgün tutun:

” Aslan yattığı yerden belli olur” misali çalışma ortamınızı düzenli tutun, bu hem aradığınız şeyi bulmanızı kolaylaştırır hem de etkili ders çalışmanıza yardımcı olur. Eğer ki ders çalıştığınız ortam dağınık ve karışık ise dikkat dağınıklığınız olur çünkü dağınık ortam sizi rahatsız eder ve soruya veya konuya odaklanmanıza engel olur.

5) Motivasyonunuzu yüksek tutun:

 Ders çalışma isteğiniz her gün aynı olmaz, bazen yorgun ve üzgün olabilirsiniz, bu gayet normaldir, bu sebeple ara ara sevdiğiniz şeyleri yaparak ve gelecekte istediğiniz meslekte olduğunuzu hayal ederek kendinizi motive edin ve kaldığınız yerden yarışa devam edin ( YKS bir yarıştır).

6) Kendinizi sınırlayın :

Her ne kadar iyi bir ders çalışma programı hazırlasanız bile kendinizi telefon, arkadaşlar ile gezme, fazla TV ve bilgisayar oyunları ile meşgul olursanız sınavda etkili bir sonuç elde edemeyebilir siniz, bunun için bu alışkanlıklara sınırlayın,yani azaltın.